Brankial yarık kisti, boynun yan tarafında, genellikle çene açısının hemen altında ortaya çıkan doğumsal bir kisttir. Anne karnındaki gelişim sırasında yüz ve boynu oluşturan brankial yarıkların tam olarak kapanmamasından kaynaklanır. Bu anomaliler çoğunlukla çocuklukta belirti verir; cilde açılan bir ağzı olmayan kist ise ergenliğe ya da erişkinliğe kadar fark edilmeyebilir ve bir üst solunum yolu enfeksiyonunun ardından şişerek ortaya çıkar.1
Brankial yarık kisti nedir?
Gelişimin erken döneminde boyun bölgesinde, balıkların solungaç yarıklarına benzeyen brankial yarıklar bulunur. Normalde bu yarıklar birleşerek kapanır. Bir bölümü açık kalırsa üç farklı yapı oluşabilir:1,2
- Kist: Dışarıya açılmayan, içi sıvı dolu kapalı bir kese.
- Sinüs: Yalnızca cilde ya da yalnızca boğaza açılan kör bir kanal.
- Fistül: Hem cilde hem boğaza açılan, iki ucu açık bir kanal.
Kistlerin büyük bölümü ikinci brankial yarıktan köken alır ve büyük boyun kasının (sternokleidomastoid) ön kenarı boyunca, boynun üst-orta kısmında yerleşir. Daha seyrek olarak kulak önünde ve çevresinde ya da boynun alt kısmında görülen türleri de vardır.2,3
Belirtileri
- Boynun bir yanında yumuşak, hareketli, çoğunlukla ağrı yapmayan bir şişlik1,2
- Soğuk algınlığı ya da boğaz enfeksiyonu sırasında şişliğin büyümesi, sonra bir miktar küçülmesi
- İltihaplandığında kızarıklık, hassasiyet ve ağrı
- Sinüs ya da fistül varsa, boyun cildinde küçük bir delikten berrak ya da yapışkan sızıntı1
- Büyük kistlerde yutkunma sırasında baskı hissi
Tanı
Muayenede kistin yeri ve kıvamı tipik bulgular verir. Ultrasonografi, şişliğin kist yapısını ve içeriğini gösterir. Kistin derinliğini, boğaza doğru uzanan bir kanalı olup olmadığını ve büyük boyun damarlarıyla ilişkisini görmek için manyetik rezonans (MR) ya da bilgisayarlı tomografi (BT) istenebilir. Erişkinlerde boynun yan tarafındaki kistik bir kitlenin başka nedenlerden ayırt edilmesi için ince iğne aspirasyon biyopsisi yapılması gerekebilir.1,3,4
Tedavi
Brankial yarık kistleri kendiliğinden kaybolmaz. İltihaplı dönemde önce iltihap tedavi edilir, gerekirse biriken iltihap boşaltılır; ancak bu işlemler geçici rahatlama sağlar. Tedavi, kistin ve varsa kanal yolunun bütün olarak cerrahi yolla çıkarılmasıdır. Ameliyat genel anestezi altında, boynun doğal kıvrımlarına uyan bir kesiyle yapılır. Kanal boğaza kadar uzanıyorsa, kalıntının tamamen temizlenmesi için ağız içinden de müdahale gerekebilir. Kist yolu üzerindeki damar ve sinirlerin korunması ameliyatın en önemli aşamasıdır. Bu yapıların zarar görmesi, ameliyatın seyrek görülen bir komplikasyonudur.1,3
Ameliyat sonrasında sizi neler bekler?
Ameliyat sonrasında boyunda hafif ağrı ve şişlik olağandır ve çoğunlukla birkaç gün içinde azalır. Çoğu kişi kısa bir gözlem süresinin ardından evine döner; kesi boyun kıvrımına yerleştirilir ve izi genellikle zamanla daha az belirgin hale gelir. Kist ve kanal bütünüyle çıkarıldığında tekrarlama olasılığı azalır; eksik çıkarılan kalıntılar ise yeniden şişliğe yol açabilir. Bu nedenle ameliyatın iltihapsız, sakin bir dönemde planlanması önemlidir.1
Ne zaman hekime başvurmalısınız?
- Boynunuzun yan tarafında birkaç haftadır geçmeyen bir şişlik varsa
- Şişlik enfeksiyonlarla birlikte tekrar tekrar büyüyorsa
- Boyun cildinde sızıntı yapan küçük bir delik fark ettiyseniz
- Şişlik sertleşiyor, hızla büyüyor ya da yutkunmayı güçleştiriyorsa
Sık sorulan sorular
Brankial yarık kisti nedir?
Brankial yarık kisti, boynun yan tarafında, genellikle çene açısının hemen altında ortaya çıkan doğumsal bir kisttir. Anne karnındaki gelişim sırasında brankial yarıkların tam olarak kapanmamasından kaynaklanır; kapalı bir kese (kist), tek ucu açık bir kanal (sinüs) ya da iki ucu açık bir kanal (fistül) biçiminde olabilir.
Brankial yarık kisti nasıl tedavi edilir?
Tedavi, kistin ve varsa kanal yolunun bütün olarak cerrahi yolla çıkarılmasıdır; ameliyat genel anestezi altında, boynun doğal kıvrımlarına uyan bir kesiyle yapılır. İltihaplı dönemde önce iltihap tedavi edilir ve ameliyat iltihapsız bir dönemde planlanır.
Brankial yarık kisti neden erişkin yaşta ortaya çıkar?
Kist doğumdan itibaren vardır ancak küçük ve sessizdir. Genellikle bir boğaz enfeksiyonu sırasında şişerek fark edilir; bu nedenle bazı kişiler tanıyı ancak ergenlik ya da erişkinlik döneminde alır.
Ameliyat olmadan takip edilebilir mi?
Küçük ve şikâyet yaratmayan kistler bir süre izlenebilir; ancak kist kendiliğinden kaybolmaz ve her enfeksiyonda yeniden şişebilir. Tedavisi cerrahi olarak çıkarılmasıdır.
Ameliyattan sonra kist tekrarlar mı?
Kist ve kanal yolu bütün olarak çıkarıldığında tekrarlama olasılığı azalır. Tekrarlama genellikle eksik çıkarılan kalıntılardan ya da iltihaplı dönemde yapılan ameliyatlardan kaynaklanır.
Kaynaklar
-
Holt AC, Lofgren DH, Hohman MH, Shermetaro C. Branchial cleft anomalies. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 [cited 2026 Oct 5]. Available from: ncbi.nlm.nih.gov ↩
-
Adams A, Mankad K, Offiah C, Childs L. Branchial cleft anomalies: a pictorial review of embryological development and spectrum of imaging findings. Insights Imaging. 2016;7(1):69-76. doi:10.1007/s13244-015-0454-5 ↩
-
Fanous A, Morcrette G, Fabre M, Couloigner V, Galmiche-Rolland L. Diagnostic approach to congenital cystic masses of the neck from a clinical and pathological perspective. Dermatopathology (Basel). 2021;8(3):342-358. doi:10.3390/dermatopathology8030039 ↩
-
Pynnonen MA, Gillespie MB, Roman B, Rosenfeld RM, Tunkel DE, Bontempo L, et al. Clinical practice guideline: evaluation of the neck mass in adults. Otolaryngol Head Neck Surg. 2017;157(2 Suppl):S1-S30. doi:10.1177/0194599817722550 ↩
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararları ancak muayene sonrasında, size özel olarak verilir. Belirtileriniz varsa bir hekime başvurun.